Een kind kan de was doen

adv Simplex 1894Thuis hadden wij een Miele. Wanneer je dat vroeger zei, wist iedereen dat je een wasmachine bedoelde. Miele maakt veel meer, maar was het bekendst vanwege zijn wasmachines. Terecht, goeie apparaten, haalden makkelijk de dertig jaar.
Van de eerste Miele die mijn ouders hadden gekocht, heb ik het kijkglas nog. Mijn vader had het overleden apparaat gedemonteerd – hij kon heel veel gebruiken en zo’n machine bevatte een schat aan onderdelen – en het glas uit de deur (in de oude modellen nog mooi symmetrisch) ging de keuken in om te dienen als slaschaal. Weliswaar staat op de onderkant het befaamde merk duidelijk te lezen, maar nog steeds is het een prachtige en unieke schaal. En ook altijd goed voor gespreksstof.

Als kind viel het me niet moeilijk af en toe een tijdje te kijken naar de ronddraaiende was. Linksom, rechtsom, centrifugeren….. (Soms pakte ik het houten bankje en deed ik stiekem het metalen deksel bovenop– waar het wasmiddel inging – open als het water spoelde, dan voelde je zo heerlijk die kleine spettertjes in je gezicht.)
Mevrouw Kooiman, onze overbuurvrouw, had geen kijkruitje. Als zij waste, was ze echt aan het wassen. Haar houten Velo stond in de bijkeuken. Het gegrom van de motor hoorde je al bij binnenkomst. Als ik me het goed herinner, vulde ze de tobbe met emmers warm water. Via een afvoerslang werd het water in de spoelbak van de keuken geloosd. Het draaien van de was ging ‘automatisch’ met een door een motor aangedreven riem die de wasvleugel in beweging hield.

Nooit heb ik me verwonderd over die gedateerde waschmachine. Later wel, toen ze uiteindelijk een nieuwe had gekocht omdat de motor onherstelbaar bleek. Ik was verbaasd dat ze afstand had gedaan van de machine die ze sinds haar trouwen ergens in de jaren dertig had gebruikt en die ruim vijftig jaar later eerder in een museum thuishoorde dan als bloembak in de tuin van een buurvrouw. Nu ja, twintig jaar daarna kwam het ding alsnog in de lokale oudheidkamer.

In elk geval leek het me een hoop werk, de was van mevrouw Kooiman, in tegenstelling tot de was die mijn moeder draaide. Dat er dus ooit een fabriek was die adverteerde met de zin ‘een kind kan de was doen’, ja dat was echt een reclameleus. Ach, vergeleken met het op de hand wassen, met stamper of wasbord in een grote teil heet water, was het waarachtig kinderwerk. Als je tenminste alleen het in beweging houden van de wasvin in acht nam. Dat kon het kind doen, de rest niet hoor.Velo reclameposter houten wasmachine - wastips

Het is 1901 opgerichte bedrijf Velo werd er bekend door en de uitdrukking is toegevoegd aan de gevleugelde spreekwoorden van onze taal. Toch was Velo niet de bedenker van het zinnetje.
Simplex was een rijwielfabriek die ook wasmachines ging maken. Uit 1894 dateert de advertentie van de amsterdamse winkelier Gerard Raken die de aandacht trok met ‘Een kind kan de wasch doen’. Daarnaast een getekend plaatje van een meisje achter het apparaat. Echt blij kijkt ze overigens niet.adv Echo van het Zuiden 28 aug 1910 Velo

Begin zestiger jaren veroverde een nieuw principe de markt: de trommelwasmachine. Velo ging daarin niet mee, maar hield vast aan het beproefde ‘agitator-principe’, de heen-en-weergaande wasvin die garant staat voor de schone was. Was en water moeten immers bewegen. Het kostte het bedrijf desondanks een groot deel van de nederlandse markt, waar het kindertal reeds terugliep, maar dat staat er los van. Kinderen wasten toch al niet. Die zaten liever voor het ruitje te kijken, dat in de nieuwe wasmachines zat.

BGDASXtCMAEemPQWie tegenwoordig zich laat overhalen tot de aanschaf van deze of gene wasmachine, laat zich overtuigen door de media, de consumentenbond of de verkoper in de winkel. Je vertrouwt er maar op dat het apparaat waarmaakt waar je ‘m voor koopt. Meestal is dat ook wel zo, maar kom op, wees eens nuchter. Neem een stukje wasgoed mee. In 1930 kon het nog, proefwassen.
Het schijnt dat Velo – het bedrijf bestaat overigens als enige nederlandse wasmachinefabriek nog steeds – in hun showroom daartoe gelegenheid geeft (plavuizen vloer, demonstratiemodellen).

Niet veel Nederlanders hebben zo’n nederlandse machine, terwijl het juist een niet alleen goedkope, maar ook zuinige en vooral milieuvriendelijke wasmachine is. Mijn tante had zo’n Turnamat, een ‘bovenlader’ met daarnaast een aparte centrifuge. Ook zij moest zelf voor de watertoevoer zorgen, maar de was kwam er schoon en bijna droog uit. En als het moest kon er zelfs groene zeep in het apparaat! (Wasmiddel zonder fosfaat, dus goed voor het milieu.)
De meeste producten van Velo gaan naar het Midden-Oosten, niet omdat ze daar meer kinderen hebben die de was kunnen doen, maar omdat waterdruk daar een luxe is.
Het is goed daar toch eens over na te denken.

plet006goed01ill05plet006goed01ill06

Advertenties