De krekel als thermometer

japie-krekel-gewetenJapie Krekel was het duidelijk aanwezige geweten van Pinokkio. Onvermoeibaar wees het keurig geklede diertje het onervaren jongetje op zijn fouten en dreigende gevaren. Helaas, door zijn kleine formaat werd hij vaak – letterlijk- opzij geveegd.

Bij de ‘geboorte’ van Pinokkio (‘stukje pijnboom’, echt een hoofdpijndossier voor een geweten) werd Japie Krekel hem toegevoegd om hem op het rechte pad te houden, zodat hij ooit – verdiend – een echte jongen zou worden. (In de film van Walt Disney althans, niet in het originele boek uit 1883 van Carlo Collodi, daar speelt de Sprekende Krekel slechts een bijrol.)

Die arme Japie met zijn eindeloze gebabbel. Hij kon niet anders. Zoals bekend zijn krekels onvermoeibaar in het produceren van geluid. Op een typische zomerse dag sjirpen de krekels maar wat voor de vuist weg. Je hoort ze overal, dwars door elkaar heen zodat je er bijna nooit achter komt waar zo’n beest zit. ’s Nachts gaat dat er geheel anders aan toe. Dan lijkt het erop dat ze sociaal gedrag vertonen en met elkaar in fase sjirpen, unisono.

Ze doen dat om met elkaar te praten. Ze luisteren ook naar elkaar. Krekels hebben net onder ieder middelste gewricht van hun voorpoten trommelvliezen, zodat zij de liederen van andere krekels kunnen horen.

Hoe warmer het is, des te meer sjirps ze produceren. Zoals een geweten meer spreekt naarmate er ongerechtigheden plaatsvinden. Dat bewoog in 1897 een amerikaanse bioloog ertoe deze nachtelijke sjirpsnelheid te meten. Hij kwam er achter, dat krekels sneller sjirpen als de temperatuur stijgt en trager wanneer deze daalt.

Krekels zijn koudbloedig en nemen de temperatuur aan van de omgeving. De meeste soorten tjirpen sneller hoe hoger de temperatuur is (ongeveer 62 tjirpen per minuut bij 13°C bij een gebruikelijke soort; elke soort heeft zijn eigen snelheid).

Wanneer je deze vergelijking gebruikt, die de Wet van Dolbear is genoemd, naar de ontdekker Amos Dolbear, kun je bij benadering de temperatuur in Fahrenheit vaststellen, gebaseerd op het aantal krekelsjirps die je in een minuut hoort. Dolbear gebruikte een boomkrekel (Oecanthus fultoni).

Dolbear’s Wet: T = 50+[(N-40)/4]
(T = temperature, N = aantal krekelsjirps per minuut)
Ofwel de relatie tussen de omgevingstemperatuur en de snelheid waarmee krekels tsjirpen.

De bioloog Midas Dekkers hanteerde de volgende rekenmethode: tel van een veldkrekel (Gryllus campestris) het gemiddeld aantal sjirpen per minuut, trek daar 40 vanaf, deel de uitkomst door 7 en tel er 10 bij op. De betere hoofdrekenaar weet bij 75 sjirpen per minuut onmiddellijk dat het 15°C is.

Is het toeval dat bij Pinokkio Japie Krekel fungeert als het pratende geweten van de titelfiguur?
Nee, dat is geen toeval, want Walt Disney gebruikte de in het sprookje voorkomende Sprekende krekel als ‘Il grillo parlante’, maar Carlo Collodi kende echt de Wet van Dolbear niet. Ten tijde van Dolbears ontdekking was Collodi al zeven jaar dood en Pinokkio met zijn veertien jaar al een echte jongen! Al bleef zijn naam ‘stukje pijnboom’.

Advertenties