Zwarte Piet

krampusDe onzinnige discussie over de kleur en de rol van Zwarte Piet getuigt van kortzichtigheid en gebrek aan historisch besef. Ieder die de knecht van Sinterklaas koppelt aan slavernij of negers, doet niet anders dan die slimme gezel in een kwaad daglicht stellen. Het zijn juist de tegenstanders die hem zwart maken. De Sinterklaastraditie in Nederland was al uitgekristalliseerd voordat de kinderen ooit een neger gezien hadden.

Het gebeente van de historische Sint Nicolaas (rond 325 bisschop van Myra) werd bij het opdringen van de turkse veroveraars en de islam rond 800 per schip in veiligheid gebracht in Bari, in de hak van Italië. De heilige was toen al legendarisch als kindervriend en gulle gever, na zijn zeereis ook nog als schutspatroon van zeelieden, hoeren en vele europese handelssteden (zeker in de Nederlanden).
Hij kwam te pas, omdat hij door zijn attributen – paard, mantel en mijter alsmede zijn buitengewone goedgeefsheid – even geknipt was als Wodans opvolger als Sint Maarten.

Onze germaanse voorouders waren niet helemaal goedschiks gekerstend en wilden hun tradities voortzetten. Wodan zag men in de gure herfststorm- en regenvlagen door de wolkenlucht jagen op zijn achtvoetige schimmel Sleipnir (stormwind) om de stervelingen te belonen of te straffen. Hij wierp zijn gaven door het rookgat van de hut. Nauwe, slecht geveegde schoorstenen waren nog nauwelijks een belemmering voor deze sympathieke activiteit.

Twee raven meldden hem alles wat er gebeurde op aarde. Straffen echter deed Eckehard, een boze geest met een zwart gezicht, een ‘nikker’. Dat woord heeft niets te maken met het latijnse ‘niger’ (= zwart) of het afgeleide denigrerende ‘nigger’.
Ook in het Middelnederlandse komt ‘icker’ voor, wat bijna samenvalt met het eerste gedeelte van de naam van Eckehard en waarin ekke ‘zwaard’ betekent. Eckehard had een roe om respect in te boezemen en als zwaarste middel de zak, symbool van de dood.

In de late middeleeuwen (ca. 1300 – ca. 1600) werd in de geestelijke scholen op 6 december het kinderbisschopsspel gevierd, ook met optochten. Dan heeft de sint ook schrikaanjagende begeleiders, ‘knechts’ met namen als Ruprecht en Krampus, waarvan Eckehard uiteraard de voorloper is.
Ook het paard verleende enorme status, voorbehouden aan de hogere geestelijkheid, adel en ridderschap.

Het italiaanse Bari kwam in dezelfde tijd als de Nederlanden onder spaans bestuur, in 1442. We zijn dan aan het Habsburgse Huis toe. Bij een spaans prelaat horen moorse slaven en zo kreeg hij zijn Zwarte Piet. Niet alleen was Eckehard al zwart geweest, maar in Tsjechië wordt Sint Nicolaas begeleid door zwarte gehoornde duiveltjes. Piet werd koffiekleurig.
Zijn kleurige pofbroek, wambuis en baret uit de spaanse tijd heeft hij weten te behouden en deze kleding is gefixeerd in een bepaald historisch moment, net zoals een londense Beefeater en de hermelijnen koningsmantel.

sjors en sjimmie omslagPiets huidskleur is wel veranderd, maar wie de oude verhalen van Sjors en Sjimmie kent, weet dat Sjimmie ook werd afgebeeld als pikzwart. Dat is geen discriminatie maar een weergave van het beeld zoals in die tijd een neger werd voorgesteld, zoals er ook een beeld was van cowboys, roodhuiden, leeuwen en chinezen (met staart).chinees
Alleen waar piet als onhandig en dom wordt voorgesteld, kan racisme meespelen. (Geldt dat dan trouwens ook voor blonde meisjes?) Een surinaams accent hoeft Piet zeker niet te hebben, want hij heeft het nooit gehad en hij heeft er zelfs geen binding mee.

Onze liederenschat, ook al is deze grotendeels van na 1850, geeft geen enkel aanknopingspunt voor een zwakbegaafde Piet. Alles wijst op een handige hulp voor de hoogbejaarde Sint, en Piets IQ schijnt heel bevredigend te zijn: ‘Alles ziet die slimme Piet, zich vergissen kan hij niet.’
Hij heeft veel van Wodans raven overgenomen. reden te meer om dit aspect te koesteren!

De folkloristische details maken de aantrekkelijkheid van een feest uit, zoals de beschilderde eieren Pasen kleuren en de kerstboom met zijn dennengroen de kerst. Sinterklaas heeft de surprises, de liederenschat, het rijmpje bij het pakje, het ritueel van het lange wachten en, als hij er tenslotte is, blijkt hij van Piet een en ander gehoord te hebben, wat in gezelschap de feestvreugde danig verhoogt. Daarbij past ook een zwart gezicht van Piet, die zijn hoofd daartoe vast diep in de schoorsteen heeft moeten steken. 

Is er een mooiere baan dan een Zwarte Piet te zijn?

 

http://joostniemoller.nl/2013/11/hallo-mag-ik-als-blanke-ook-zielig-zijn/

Advertenties