Eendagsvlieg

eendagsvlieg in barnsteenDe eendagsvlieg staat symbool voor een kort leven. Liefst nog een leven dat tot op de bodem is geleefd. Leven van een dag. Kort en krachtig. In één dag alles meemaken.
Voor de vlieg is die dag het hele leven. Lang dus.

De naam van dit insect is helemaal verkeerd. Het dier lijkt niet op een vlieg, noch leeft het één dag! De naam eendagsvlieg komt van het feit, dat het dier maar één dag vliegt.
Voordat de larve – na wel twintig maal te vervellen en een steeds ingenieuzer organisme te worden – als vliegend insect het luchtruim kan kiezen, is het diertje al zo’n twee tot drie jaar oud.
Als larve is de eendagsvlieg een rover en verzamelt zoveel voorraadstoffen, dat het volwassen insect geen voedsel nodig heeft. De volwassen eendagsvlieg heeft geen mond, die is immers niet nodig, en het darmkanaal is een evenwichtsorgaan geworden. Het stadium als vlieg heeft enkel ten doel zich voort te planten. De kans op succes daarop is vrij groot want de diertjes komen massaal uit.
Voor wie er dus waarde aan hecht: de ene dag dat de eendagsvlieg leeft, staat in het teken van voortplanting en voor sommigen is dat dus een superdag.

Voor de één een dag, voor een ander zeventig jaar. Wat voor ons zeventig jaar is, is voor een Sequoia (boom die wel tweeduizend jaar oud kan worden) een maand. Alles is relatief. Wanneer we even uitstijgen boven ons zo belangrijke leven en afstand nemen van die lange maar feitelijk luttele tijd dat we hier op aarde zijn, dan zien we de jaren van ons leven samenballen in een handjevol seconden in het oneindige ritme van zonsomlopen en aardwentelingen. 

De aarde draait in 24 uur om zijn as. In gemiddeld 365 dagen draait de aarde om de zon. De aardas staat niet loodrecht op de zon en daarom kennen we seizoenen met lange en korte dagen, koude en warme perioden al naargelang de afstand van de aarde tot de zon.
De evenaar, de denkbeeldige lijn die de aarde verdeeld in een noordelijk en zuidelijk halfrond, maakt een hoek van ongeveer 23,5 graden met de ecliptica (de schijnbare jaarlijkse baan van de zon ten opzichte van de sterren aan de hemelbol). Kortweg: die hoek maakt dat de aarde ogenschijnlijk schuin ten opzichte van de zon staat.precession

Ten gevolge van de schuine aardas draait de aarde als ware ze een draaitol die in zijn tolling begint te schommelen. Zolang de tol hard draait, staat hij rechtop, maar op het moment dat hij uit evenwicht wordt gebracht of trager gaat draaien, begint hij aan een tweede beweging: een langzame en tegendraadse schommeling in een grote cirkel. Deze schommeling heet precessie. De richting waarin de as wijst, verandert terwijl de nieuwe ontstane hoek constant blijft. Het effect hiervan op de aarde is dat de sterrenhemel lijkt te draaien. Hierdoor verschuift de hemel telkens een stukje en komt de zon om de 2160 jaar in een ander sterrenbeeld op.

Gaat deze schommeling bij een draaitol heel snel, bij de aarde gaat dit proces veel langzamer. Op een cirkel gezien (360 graden in het rond) is dit één graad per 72 jaar. Het duurt dus 25.920 jaar voordat de hele cirkel (en dus alle tekens van de dierenriem, dertig graden per teken) is afgewerkt. Na die tijdsspanne staat de aarde weer in dezelfde positie als 25.920 jaar daarvoor. In het rijtje van etmaal (rotatie om eigen as) en jaar (rotatie om de zon) is dit dus de enorme weg die de aarde aflegt langs de hemel. Een soort kosmologisch jaar.
In dit licht wordt het bijbelse ‘voor God is duizend jaar als een dag en een dag als duizend jaar’ wat begrijpelijker.

Voor wie meer wil weten over het fenomeen (en anders sla je het over):
De data waarop de winter overgaat in de zomer en omgekeerd, de equinoxen, vallen samen met de momenten waarop de aardas noch naar de zon toe, noch van de zon af wijst. De dagen en nachten zijn dan overal even lang. De verschuiving van deze punten door de precessie van de aardas en de precessie van het perihelium heet de precessie van de equinoxen.
Op het noordelijk halfrond valt de zonnewende in de winter op 21 december (de kortste dag). De zonnewende in de zomer valt op 21 juni (de langste dag). Op het zuidelijk halfrond is dit andersom: de  winter begint op 21juni en de zomer op 21december. Zo valt de lente op het noordelijk halfrond samen met de herfst op het zuidelijk halfrond (en andersom).

Doordat de baan van de aarde om de zon enigszins excentrisch is (tussen 1 en 6%), betekent die precessie ook dat de lengte van de zomers ten opzichte van die van de winters varieert. Tegenwoordig is op het Noordelijk halfrond de zomer daardoor 7 dagen langer dan de winter, maar over 10.000 jaar is dat als gevolg van de precessie net andersom, dan zijn de zomers op het Zuidelijk halfrond juist langer.

Het is overigens opmerkelijk dat dit (trage) fenomeen van precessie reeds in de tweede eeuw voor Christus ontdekt is door de griekse astronoom Hipparchus.

Vrij vertaald is 360 graden gelijk aan de dagen in een jaar. Wanneer één graad gelijk staat aan 72 jaar, dan is een leven van 72 jaar op een totale aard-ommegang van 25.920 jaar slechts een dag. Een mensenleven wordt hiermee gereduceerd tot…. het bestaan van een eendagsvlieg.

Het franse woord voor eendagsvlieg is veel mooier: ‘éphémere’, kortstondig. Is er verschil met óns bestaan?

Dag
eendagsvlieg,
wat is jouw rytme, rytme, rytme.
Wat is jouw leven?
Een morgen, een avond,
een zon, een maan,
groot, en klein,
een vlieg, een dag,
o, een dag, een dag, een dag,
een leven, een leven;

nu is het op.
Dagdag.

Maar wij,
nee ik,
wat is mijn rytme.
Een morgen, een avond,
een maand en een jaar,
een cyclus, een deel
van een cirkel, een part?
De zon draait in cirkels
door sterren en beelden,
door eeuwen van grootheid
verdeeld en ondeelbaar.
Een dag van zo’n grootheid
van eeuwen is kort;
toch lang genoeg om een leven
van ploegen en zaaien,
oogsten en maaien,
te leven, te sterven,
te leren dat ik
niet anders ben dan jij.

uit de bundel: Wonen in  mijn hoofd.

Advertenties