Levertraan

sanostol1-300x198Last van spierpijn, hartkloppingen, depressie, parodontitis? Vergeet de dokter. Ga lekker de zon in, ongesmeerd. Oh ja, kauw een schelvislever.
Grote kans dat uw klachten worden veroorzaakt door een tekort aan vitamine D.

Nog even en de ‘R’ is weer uit de maand. Sommigen zullen zeggen “Nou en?” Maar heel veel mensen denken nu aan levertraan. Daarvan kreeg je elke dag een lepel zolang de maand een ‘R’ in de naam had. Maanden met niet al te veel zon. Maanden waarin je dus vitaminen tekort kwam, met name vitamine D.
Generaties kinderen zijn opgegroeid met de bittere smaak van levertraan in hun mond. Het rook naar rotte vis, zag er ranzig uit en smaakte rondweg vies. Ondanks een snoepje erna bleef de smaak nog lang in je mond achter. Sanostol
Halverwege de jaren zestig kwam Sanostol met sinaasappelsmaak op de markt. Levertraanslikken was niet langer een nare ervaring en het enige vieze eraan vond ik wanneer mijn zus als eerste haar hap kreeg; mijn moeder gebruikte dezelfde lepel.

Het is een hardnekkig misverstand dat levertraan uit de walvis komt. Levertraan is een olie die gewonnen wordt uit de lever van kabeljauw, schelvis en andere vissen uit de familie van Kabeljauwen. Soms wordt ook de lever van heilbot gebruikt.
Walvistraan is een olie die vrijkomt als walvisspek wordt gekookt. Deze traan wordt gebruikt bij het maken van touw, het bewerken van leer of om lantaarns te laten branden.

Levertraan is een bijzonder gezond product omdat er veel vitamines en omega-3 vetzuren in zitten. ‘Vroeger’ werd levertraan aan kinderen gegeven voor een betere weerstand.
Naast jodium en fosfor bevat levertraan veel vitamine A en D. Vitamine D was voor kinderen noodzakelijk om rachitis te voorkomen, een botziekte die alom bekend stond als de “Engelse ziekte”.
(Deze ziekte kwam in de 18e en 19e eeuw veel voor in de geïndustrialiseerde wijken van Londen. De straten daar zagen weinig zonlicht en veel kinderen moesten werken van ’s morgens heel vroeg tot ’s avonds. Door het gebrek aan zonlicht groeiden de kinderbeentjes krom. Aangezien rachitis voor het eerst in de Engelse grote steden werd waargenomen en van daaruit in de medische vakbladen werd gepubliceerd, kreeg het in de volksmond de naam ‘Engelse ziekte’.)

Vitamines waren vroeger onbekend. Vitamine D bijvoorbeeld is pas in 1919 ontdekt. Pionier was de britse arts Sir Edward Mellanby. Hij was ervan overtuigd dat rachitis een gevolg was van een gebrek aan bepaalde voedingsstoffen. Hij zette honden op een dieet van havermout en toonde aan dat rachitis door boter, melk en vooral levertraan genezen kon worden. Hij dacht alleen dat de kort daarvoor in levertraan ontdekte vitamine A daarvoor verantwoordelijk was.
Wetenschappers doen wel gekkere dingen die ‘normale’ mensen niet bedenken. Blijkbaar was het bekend dat vitamine A door oxidatie afgebroken werd. Na oxidatieve behandeling verliest levertraan het vermogen nachtblindheid te genezen, maar op deze manier behandelde levertraan was wel in staat om rachitis te genezen. De chemicus Elmer McCollum concludeerde daarop, samen met de kinderarts John Howland, dat een andere stof voor dit effect verantwoordelijk was. Vitamine D!

Halverwege de vorige eeuw konden vitamine A en D chemisch worden gemaakt en werden ze aan margarine toegevoegd. Hierdoor verminderde de consumptie van levertraan.
(Aardig is dat in 1961 het zogenaamde Margarinebesluit werd ingesteld, om via verplichte toevoeging van vitamine D aan een algemeen gebruikt voedingsmiddel als margarine de vitamine D-status van de bevolking te verbeteren. In 1999 is dit Margarinebesluit ingetrokken bij het Warenwetbesluit Smeerbare vetproducten. De toevoeging van de vitamines A en D is ondergebracht in het Warenwetbesluit Toevoeging micro-voedingsstoffen aan levensmiddelen.)

waar zit het en wat doet het?
Vitamine D komt onder meer voor in kaas, vette vis, roomboter, gist, eidooiers en paddestoelen. In de zomer kan vitamine D voor een deel door het lichaam zelf worden aangemaakt, onder invloed van zon op de huid. Vanaf tien tot vijftien minuten zonlicht maakt de huid dit aan, althans, zolang er geen zonnebrandolie wordt gebruikt. Minimaal tweemaal per week een half uurtje zon is al voldoende voor een goede hoeveelheid vitamine D-productie.

Vitamine D heeft vele functies in het lichaam. Het bekendst is dus de rol in de botten.
Het is goed voor diverse orgaansystemen, zoals het hart- en vaatstelsel en maag-darmstelsel, het
reguleert de calcium- en fosfaatniveaus in het bloed door absorptie uit voedsel en heropname in de nieren, het  zorgt voor ingewikkelde processen van het immuunsysteem en gaat daardoor indirect bepaalde vormen van kanker tegen. Ook beïnvloedt het stemmingen en depressies.
Een tekort eraan kan leiden tot spierzwakte, hoge bloeddruk, kanker, chronische pijn, depressie, schizofrenie, winterdepressie, vaatziekten en verschillende auto-immuunziekten, waaronder type 1 diabetes.

De Nederlandse Gezondheidsraad stelde in 2008 een rapport op waarin wordt beschreven hoe het tegenwoordig is gesteld met onze voorziening aan vitamine D. Er blijken diverse bevolkingsgroepen te zijn waar vaak een tekort aan vitamine D voorkomt. Vooral bewoners van verpleeg- en verzorghuizen lopen risico. Verder mensen met een donkere huid of die hun huid onvoldoende blootstellen aan de zon (een burka-verbod is heus alleen een gezondheidsadvies!), zwangeren, vrouwen die borstvoeding geven, ouderen en jonge kinderen. Dat zijn er dus nogal wat!

Mensen die tot een van deze groepen behoren, krijgen het advies om extra vitamine D te gebruiken in de vorm van bijvoorbeeld tabletten. Vitamine D-tabletten zijn zonder recept verkrijgbaar bij drogist en apotheek, maar ook in veel supermarkten.

De grap is echter dat mensen die een tekort hebben aan vitamine D dit vaak niet weten. Wel hebben ze vaak klachten over spierpijn, hartkloppingen, depressie, parodontitis of zwangerschap. Nou ja, vergeet dit laatste. Artsen schrijven dan ook vaak medicijnen uit tegen spierpijn, hartkloppingen, depressie, parodontitis….
Een eenvoudig bloedonderzoek zou uitwijzen dat deze patiënten meer gebaat zijn bij simpele vitamine D-tabletten. Voor de geneesmiddelenindustrie is dit echter minder winstgevend. Gelukkig speelt dat aspect geen rol in onze gezondheidszorg…. Want laten we eerlijk zijn, wie zou de lepel levertraan terug willen?levertraan
Wie dit toch liever heeft dan tabletten: neem wel de echte, want sommige merken levertraan worden gedeodoriseerd (voor de lucht en de smaak hè). Daardoor verdwijnen alle van nature aanwezige vitamine A en D (dus waarom zou je het dan nog nemen), maar deze worden vervangen door de synthetische vormen. Alleen zijn die toxischer dan de natuurlijke vorm.   Leve de wetenschap!

Advertenties