My Kingdom for a horse!

stervend paard door Carel VisserFantastisch nieuws deze week: het graf van de engelse koning Richard III is gevonden (1452 – 1485, waarvan slechts de laatste twee jaar koning).
Het feit wordt bestempeld als één van de belangrijkste archeologische ontdekkingen ooit in Groot-Brittannië, maar wat het voor mij spectaculair maakt: de koning lag onder een parkeerplaats in het centrum van Leicester.

Het is allemaal wel te verklaren, het idee is echter absurd. Je raakt niet zomaar een koning kwijt. Radarbeelden en eerdere vondsten wezen er op dat zich onder de parkeerplaats fundamenten van een middeleeuwse franciscaner kerk bevonden. Dat zou de kerk kunnen zijn waar koning Richard III in 1485 werd begraven. Een week later meldden de archeologen dat ze in de ‘kerk’ stoffelijke resten hebben teruggevonden. Onduidelijk is op dat moment (september 2012) of het om de resten van koning Richard III gaat. De aangetroffen persoon was door een slag van een zwaard op het hoofd om het leven gekomen. Verder had hij een vervormde ruggegraat en dat had koning Richard III ook.
Aan de hand van DNA-onderzoek van gedeeld mitochondriaal DNA van een nazaat werd de identiteit geverifieerd en op 4 februari 2013 werd op een persconferentie bekendgemaakt dat het inderdaad ging om het skelet van de vermoorde koning.
‘De rest is geschiedenis’.

Na Richards dood op het slagveld bij Bosworth werd hij naakt over een paard heen gegooid en teruggebracht naar Leicester. ‘Daar werd hij tentoongesteld om te laten zien dat hij echt dood was.’
Mij ligt het meer voor de hand dat de koning als ‘curiosum’ werd tentoongesteld. Hij was èn koning èn had een vergroeide rug. Om die laatste reden moet je ‘m wel uitkleden om het goed te kunnen zien.
Na enkele dagen durfde de abt van het klooster even buiten de stad het lichaam op te eisen om te begraven. Aanvankelijk was het in een anoniem graf, maar enkele jaren nadien gaf Hendrik Tudor toestemming en geld om een grafmonument te bouwen. Tijdens de gewelddadige opheffing van de kloosters door Hendrik VIII (omstreeks 1540) zou het graf zijn opengebroken en het stoffelijk overschot in de rivier de Soar zijn gegooid. Dat eerste is wellicht waar, het tweede niet. Het lichaam bleef liggen waar het lag en zo kon het dat vier-en-een-halve eeuw later auto’s een tijdelijke rustplaats vonden boven de gehavende resten van de koning.

Historici zijn het er over eens dat de geschiedschrijving rond Richard danig is vervormd (mede door Shakespeare’s stuk over Richard). Dit komt vooral omdat zijn opvolger, Hendrik VII uit het Huis Lancaster, Richards tegenstander was. Hendrik bezat nauwelijks rechten op de troon en was in feite alleen koning omdat hij Engeland veroverd had (ofwel Richard verslagen had). Om zijn troonsbestijging, naast zijn ‘Right by Conquest’, te rechtvaardigen moest de dode Richard zo zwart mogelijk worden gemaakt. Hier heeft een aantal schrijvers zich behoorlijk voor ingezet. Allerlei misdaden, ook die waarbij aantoonbaar bewijs was dat hij er niets mee te maken had, werden Richard in de schoenen geschoven. (Mooie symboliek als je weet dat aan het gevonden lichaam de voeten ontbreken. Dit gegeven is dus waar, geen schoenen. Onschuldig aan de ten laste gelegde feiten.)

Volgens de regels van de public relations voor politici schijnt het zo te zijn dat de voorganger steeds de gebeten hond is, ‘het’ altijd heeft gedaan. Tijdens de regering Van Agt gold Den Uyl als rabiate potverteerder. Tijdens de diverse regeringen Lubbers werden Van Agt en consorten met terugwerkende kracht uitgescholden voor verspillers die niet konden rekenen. Onder Kok werden de dwalingen van Lubbers eindelijk rechtgezet en de kabinetten Balkenende hadden te kampen met de verwoestende gevolgen van het beleid onder Kok. En zo voorts. Maar dit terzijde.

Richard III stond tijdens zijn leven naar het schijnt bekend als rechtvaardig en een steunpilaar voor universiteiten en de kerk. Na de plotselinge dood van zijn broer Eduard IV in april 1483 erfde diens twaalfjarige zoontje Eduard V de troon, onder regentschap van oom Richard, die de zorg op zich nam voor de jonge koning en zijn jongere broer Richard, hertog van York.
Op weg naar Londen, waar de kroning zou plaatsvinden, voegde Richard zich bij het gezelschap. De kroning vond echter nooit plaats. Binnen drie maanden nam Richard III het koningschap over. Wat bleek?

Eduard IV was een knappe verschijning, opvallend lang (zo’n 1 meter 90) en had vele maîtresses. In 1464 huwde hij met Elizabeth Woodville, een jonge weduwe uit de lagere adel. Met haar kreeg hij zeker tien kinderen, waaronder de troonopvolger(s). Na Eduards overlijden was Elizabeth voor korte tijd de koningin-moeder, maar op 25 juni 1483 werd haar huwelijk door het Engelse parlement nietig verklaard.
De reden hiervoor was dat de koning rond zijn twintigste zou hebben beloofd met een zekere Eleanor Butler te trouwen. Deze afspraak werd bindend verklaard, en andere huwelijken waren automatisch onwettig. De bisschop van Bath en Wales getuigde dat hij Eduard en Eleanor had getrouwd. Door de nietigverklaring van haar huwelijk, waren al Elizabeths kinderen buitenechtelijk geworden, waardoor de prinsjes als bastaarden het recht op de troon verloren

Aldus besteeg Elizabeths zwager als Richard III van Engeland de troon. De prinsenneefjes verbleven in de Tower of London, waar ze zich al bevonden in afwachting van de kroning van Eduard. Daar hoorden ze ook thuis, wat dit was het koninklijk paleis. Boze tongen beweren dan dat hun kamer in de gevangenis was, onderdeel van het paleis. Maar Richard III had er absoluut geen baat bij de twee jongetjes kwaad te doen. De prinsen werden desondanks (volgens overlevering) nooit meer teruggezien. Hoe ze precies aan hun einde kwamen is onduidelijk, maar ten tijde van Hendrik VII, die na Richard regeerde, waren ze dood.
Hendrik overigens herstelde Elizabeths huwelijk met Eduard in ere, waardoor haar kinderen weer binnen het huwelijk vielen. Een mooi staaltje eigenbelang, want Hendrik nam Eduards (V) oudere zuster tot vrouw, waarmee Elizabeth zijn schoonmoeder werd. De verslagen Richard III werd hierdoor nog minder legitiem koning in zijn ogen.

Het kan even duren, soms eeuwen, maar uiteindelijk ziet,  verrassend en onverwacht, de waarheid  – met het lijk – het licht. Richard wachtte tot de wetenschap zijn DNA kon lezen. Zo spreekt de dode nog lang na zijn dood.

But say, my lord, it were not register’d,
Methinks the truth should live from age to age,
As ‘twere retail’d to all posterity,
Even to the general all-ending day.
King Richard III, derde acte, eerste toneel

Maar neem eens aan, het ware niet geboekt,
De waarheid, dunkt mij, moest onsterflijk leven,
Als ’t ware naverteld aan ’t verste nakroost,
Zelfs tot den dag, die heel de wereld endt.
vertaling door L.A.J. Burgersdijk

Advertenties